| Hội Cựu Học Sinh Nguyễn Du |
|
- Trưa nay vừa ra đến cửa chuẩn bị đi ăn thì trời đổ mưa. Trời nắng hạn
khoái. Cái xứ này mà nắng đến điên người như mùa hè năm nay cũng là chuyện
hiếm hoi. Không biết sau bao nhiêu năm, lần đầu tiên tôi được nghe lại, ngửi lại mùi
của đất đã nhiều ngày thiếu nước. Cái mùi thật đặc biệt của hơi đất xông lên sau
một cơn mưa nhỏ đầu mùa ở xứ mình. Tôi nói “xứ mình” chứ không phải xứ này
vì ở đây hầu như mưa quanh năm, mưa nhiều đến nỗi đất không còn mùi vị gì khi
trời đổ mưa. Mùi hơi đất mà mấy người lớn tuổi ở Việt Nam thường hay mắng con
la cháu là phải tránh, coi chừng bị nhiễm bệnh, thì lại làm tôi nhớ đến quê nhà lạ.
Hình như ở Sài Gòn cơn mưa đầu mùa thường hay đổ xuống vào tháng năm, hay
trễ lắm là vào tháng sáu. Thật lạ lùng, đám mưa và mùi hơi đất trưa nay đưa tôi về
khoảng thời gian tôi học trung học, thuở còn “ăn chưa no, lo chưa tới”. Buổi chiều,
trên đường về nhà trời lại nắng chang chang. Mùa hè ở đây mặt trời đi ngủ muộn.
Một đám mây ở xa đang trút nước, tạo thành một cầu vồng đủ màu sắc.
- Mưa nắng đối với một người “phàm tục” như tôi thì chỉ có bấy nhiêu
nhàu hay cùng lắm ngửa mặt lên trời than thở sao mưa làm chi mà mưa hoài không
ai làm ăn chi được hết. Thi sĩ hay văn sĩ thì khác. Các vị hay lắm, họ biết cảm
nhận, và biết “nói”, nói lên cái đẹp, cái thơ mộng của nắng mưa, và thường đi đôi
với chuyện tình yêu. Trong giai đoạn Thơ Mới còn son trẻ, trong tập “Thơ Thơ”,
Xuân Diệu đã dùng những lời thơ … rất mới để giải thích thế nào là thi sĩ.
- Là thi sĩ nghĩa là ru với gió
Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây
…
Để hiểu vào giọng suối với lời chim
Tiếng mưa khóc, lời reo tia nắng động.
(Cảm xúc, Xuân Diệu)
- Người ta đi dưới mưa thì càu nhàu vì ướt, nhưng thi sĩ thì sẵn sàng dầm
người yêu.
- Nắng mưa đã là nguồn cảm hứng cho nhiều thi sĩ. Mưa lất phất và nắng
Chân (“Nhìn lại phong trào thơ mới”). Thơ ông có rất nhiều bài mang vần điệu như
một bài ca dao mộc mạc, không trừu tượng, cầu kỳ. Có khi ông viết đơn giản như
ông kể chuyện, không cần chải chuốt, như những câu văn xuôi ghép lại. Nhờ lời lẽ
đơn giản, bình dị, thơ Nguyễn Bính dễ tạo sự gần gũi với người đọc. Tôi có đọc
đâu đó, nhiều nhà phê bình văn học cho rằng thơ Nguyễn Bính không ảo não, chứa
chan như Huy Cận, không thiết tha, rạo rực hay nồng cháy như Xuân Diệu. Điều
này có lẽ không sai bao nhiêu. Thơ Nguyễn Bính gần gũi và nhẹ nhàng hơn. Thơ
tình của ông cũng đắm say không kém. Nói đến Nguyễn Bính, ta không thể không
nói đến cái ghen của ông, có thể được xem là độc nhất vô nhị. Tìm được một đấng
trượng phu ở trên đời có cái ghen “hết ý” như ông thật không phải dễ.
- Tôi muốn những đêm đông giá lạnh
Chiêm bao đừng lẩn khuất bên cô
Bằng không tôi muốn cô đừng gặp
Một trẻ trai nào trong giấc mơ.
Tôi muốn làn hơi cô thở nhẹ
Ðừng làm ẩm áo khách chưa quen
Chân cô in vết trên đường bụi
Chẳng bước chân nào được dẫm lên.
(Ghen, Nguyễn Bính)
- Không đắm say thì làm sao có được cái ghen như vậy! Tôi đang nói đến
hơi lạc đề. Nhưng có ai biết đâu được. Đọc mấy câu thơ ở trên tôi thoáng nghĩ là
ông cũng có thể ghen với cả những giọt nắng mưa … vô tình đáp phải đôi má hồng
của cô gái ở xóm Đông, thôn Đoài, hay Người hàng xóm. Chỉ có khác là ông chưa
có dịp viết thành thơ về chuyện ấy.
- Có ai trong chúng ta không trải qua cái khắc khoải của đợi chờ, nhất là
người mình đang chờ sẽ đến. Khắc khoải lắm. Đi đến nơi hẹn hò dù cho mưa có
nặng hạt bao nhiêu vẫn cảm thấy đó chỉ là một cơn mưa bụi, không đủ ướt áo.
Không gặp người yêu, sao đường về xa xôi lạ, dù chỉ cách một dải đê. Giọt mưa
xuân chỉ phơi phới bay, tưởng chừng như mưa nặng hạt hơn. Dù sao đi nữa, em
vẫn mong đến ngày gặp lại anh. Ước gì, ước gì em gặp anh một lần. Bao giờ em
mới gặp anh đây?
- Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa Xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Đặng đi qua ngõ
Mẹ bảo: “Thôn Đoài hát tối nay”.
. . .
Mình em lầm lụi trên đường về
Có ngắn gì đâu một dải đê!
Áo mỏng che đầu mưa nặng hạt
Lạnh lùng thêm tủi giữa canh khuya.
(Mưa xuân, Nguyễn Bính)
- Có bao nhiêu người như Nguyễn Bính, yêu mà … không muốn nói, chỉ
đến cả cô gái ở miền Nam (“Mắt nhung”), với Nguyễn Bính thì tình có cho đi
chẳng có về và hơn một lần đã làm cho thi sĩ ngẩn ngơ đến độ làm những bài thơ
lạc cả đề. Trong “Nhặt nắng” ông nhắc lại một mối tình si với người con gái ở xóm
Đông.
- Cô gái nhà ai ở xóm Đông
Sang đây một sớm nắng vàng trong
Cùng hai cô bạn bên bờ giếng
Nhặt nắng trong cây, kể chuyện lòng.
…
Cô lại sang đây, cô lại ngồi
Bên bờ giếng nhặt nắng vàng rơi
Nắng vàng rơi mãi bên bờ giếng
Sao nắng vàng không hẹn một lời?
(Nhặt nắng, Nguyễn Bính)
- Làm sao nắng vàng suông có thể hẹn hò giùm ai được. Họa may anh phải
thức dậy, chợt nhớ lại bóng dáng người tình cũ, Nguyễn Bính càng ray rứt hơn,
trong cơn mưa dầm gió bấc:
- Mưa dầm gió bấc cố nhân ơi!
Áo rét nàng đan lỡ hẹn rồi
Sông lạnh khi nàng ra giũ lụa
Vớt giùm trong nước lấy hồn tôi.
(Gửi Cố Nhân, Nguyễn Bính)
- Những thi sĩ đương thời với Nguyễn Bính thì sao? Nắng của TTKh cũng
hiện trên văn đàn Việt Nam vào khoảng cuối năm 1937, đến nay đã ngót bảy mươi
năm. Trong cuộc đời làm thơ, TTKh chỉ để lại vỏn vẹn bốn bài thơ – ít nhất là dưới
cùng bút hiệu đó. Giới nhà văn, thi sĩ bàn tán xôn xao về nàng thi sĩ tài hoa này. Và
không ít nhà thơ tên tuổi đã tự nhận TTKh là người tình của mình. TTKh có những
vần thơ ướt át não nề, xót xa, cảm động.
- Tôi yêu gió rụng lúc tàn canh
Yêu trăng lặng lẽ rơi trên áo,
Yêu bóng chim xa, nắng lướt mành.
(Bài thơ thứ nhất, TTKh)
- Chờ người tình mỗi buổi chiều thu, dưới ánh nắng tà qua mái tóc. Và sau
TTKh sợ ánh nắng chiều thu thì đúng hơn.
- Nhuộm ánh nắng tà qua mái tóc
Tôi chờ người đến với yêu đương
…
Tôi sợ chiều thu phớt nắng mờ
Chiều thu hoa đỏ rụng chiều thu
Gió về lạnh lẽo chân mây trắng
Người ấy sang sông đứng ngóng đò.
(Hai sắc hoa Tigôn, TTKh)
- Cũng như nhiều người khác, đối với TTKh mưa buồn, mưa lạnh. Mưa ướt
ướt trong lòng.
- Tôi biết làm sao được hỡi trời
Giận anh, không nỡ! nhớ không thôi!
Mưa buồn, mưa hắt trong lòng ướt
Sợ quá đi, anh… có một người!
(Bài thơ cuối cùng, TTKh)
- Tôi có đề cập ở trên về Xuân Diệu với thơ mới. Xuân Diệu thiết tha yêu
những cuộc tình, kể cả những cuộc tình im lìm không dám nói năng chi! Trong
sự chân thực của tình cảm, Xuân Diệu đã không ngần ngại cho thấy mình cũng
ích kỷ như bao nhiêu người khác, nhất là trong tình yêu. Xem ra Xuân Diệu còn
ghen hơn cả Nguyễn Bính. Nguyễn Bính chỉ dám ghen với hoa, với gối chiếc, hay
một người trai trẻ trong giấc mơ của người yêu. Xuân Diệu bạo gan và liều lĩnh
hơn, muốn tắt nắng đi và buộc cả gió lại.
- Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.
(Vội vàng, Xuân Diệu)
- Tình yêu với Xuân Diệu vội vàng, giục giã, vì lẽ bao giờ ông cũng cảm
tự thấy mình còn trẻ ngay cả lúc tuổi đã xế chiều. Có một điều trái nghịch là ông
đã sớm nghĩ đến tuổi già từ lúc ông còn rất trẻ. Nắng mai đang đến, Xuân Diệu đã
ngại những giọt sương chiều lặng lẽ, mênh mông:
- Sao ngắn ngủi là những giờ họp mặt
Sao vội vàng là những lúc trao yêu
Vừa nắng mai sao đã đến sương chiều.
- Xuân đang tới nghĩa là xuân đang qua
Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.
(Vội vàng, Xuân Diệu)
- Nguyễn Tất Nhiên, nhà thơ của tuổi học trò, ví màu nắng vàng như trang
khi tình cứ đuổi theo người như chiếc bóng. Một chiếc bóng mà anh chưa bắt
đuợc.
- Nắng bờ sông như màu trang vở cũ
Thuở học trò em làm khổ ai chưa?
…
Em hãy ra bờ sông nhìn nắng trải
Nhớ cho mình dáng dấp người yêu
(Lỡ dòng đời tóc điểm muối tiêu
Còn giây phút chạnh lòng như mới lớn).
(Nên sầu khổ dịu dàng, Nguyễn Tất Nhiên)
- Nguyễn Tất Nhiên đặc biệt để ý đến những Cô em Bắc kỳ nho nhỏ, với
cuống quýt”. Những cuộc tình duyên không trọn vẹn. Mà thật ra thế nào là trọn
vẹn trong tình yêu! Có lúc một cơn mưa nhỏ, cùng với hình ảnh của một người
con gái bước đi dưới cơn mưa cũng đủ làm anh liên tưởng đến mình, và cảm thấy
bất lực, tuyệt vọng.
- Người tóc thả vai ngoan
Dịu hiền trong mưa nhỏ
Chớn chở đời nghiệt oan
Ta mời ta viếng mộ.
(Tháng mười một - Thơ mưa, Nguyễn Tất Nhiên)
Hay là, biết bao lần không hò hẹn, nhưng vẫn đứng chờ em.
- Có như ta đứng chờ không hẹn
Một người… không biết nhớ ta không?
(Tàn thu, Nguyễn Tất Nhiên)
Nắng mưa dù ở chung trời chung đất, không gặp nhau trong lúc thất vọng.
- Mưa với nắng dẫu chung trời chung đất
Mà quanh năm bắt buộc tránh nhau hoài.
(Vài đoạn viết ở Đinh Tiên Hoàng, Nguyễn Tất Nhiên)
- Người yêu yêu nhau hơn là lúc nắng của Nguyễn Tất Nhiên gặp mưa. Để
mưa, hay mưa lóng lánh trong nắng vàng. Mưa đùa với nắng.
- Trên đường đến nhà em
Trời tháng ba mưa nhỏ
Mưa lóng lánh nắng vàng
Nắng mưa đùa ướt phố
Người yêu gặp người yêu
Nắng mưa đẹp cả chiều.
- Nhưng đó cũng chỉ là điều trong tâm tưởng. Người yêu chẳng thấy đâu, và
Cô gái trong “Mưa xuân” của Nguyễn Bính không gặp người muốn gặp, lầm lũi trở
về dưới mưa. Khoảng nửa thế kỷ sau, Nguyễn Tất Nhiên cũng trên đường về đi
bộ. Dưới cơn mưa!
- Người yêu đợi người yêu
Tiêu điều nghe tiếng vỡ
…
Người yêu giận người yêu
Mưa trên đầu trên cổ.
(Mưa trong nắng, Nguyễn Tất Nhiên)
- Thơ Nguyễn Tất Nhiên đôi khi cũng có cả hình ảnh của nội. Và lấy nắng
dạt dào, sâu lắng.
- Mưa nắng hai mùa bên xứ nội
Vun trồng từng luống mạ vồng khoai
Mấy dây trầu “lẹt” tươi màu lá
Ôm ấp hàng cau với tháng ngày
…
Mấy thu vàng úa đời xa cội
Chẳng biết mộ phần nội có yên.
(Nhớ nội, Nguyễn Tất Nhiên)
- Mưa nắng cũng thường đến với thơ ca của Trịnh Công Sơn. Trịnh Công
để ngắm mưa như một người nhàn rỗi, một cách vô tư lự. Ông cũng không ngồi
để chờ cơn mưa dứt. Mà để nhìn thấy một người con gái mong manh, đi qua
những hàng cây long não lá li ti xanh mướt… Mùa mưa Huế người con gái ấy đi
qua nhòa nhạt trong trong mưa giữa hai hàng long não mờ mịt. Đó là Diễm của
những ngày xưa.
- Mưa vẫn hay mưa trên hàng lá nhỏ
Buổi chiều ngồi ngóng những chuyến mưa qua
Trên bước chân em âm thầm lá đổ
Chợt hồn xanh buốt cho mình xót xa
Chiều nay còn mưa, sao em không lại?
…
(Diễm Xưa, Trịnh Công Sơn)
- Với Trịnh Công Sơn, có một thời, em có thể đứng lên gọi mưa vào hạ.
thì thầm dưới chân ngà. Khi tình yêu chợt đến, nhưng tình chưa đi, thì tình reo vui
như nắng.
- Tình reo vui như nắng
Tình buồn làm cơn say.
- Tình mong manh như nắng
Tình còn đầy không em?
(Tình sầu, Trịnh Công Sơn)
- Nghe như có điều gì trĩu nặng. Nghe rất là thi vị. Nắng thì vui, và đôi lúc
cố gắng lắm, và phải diễn giải lòng vòng, ta chỉ hiểu được một cách lờ mờ. Có lẽ
chỉ có tác giả mới có thể giải thích được vì sao. Hay là chính tác giả cũng không ý
thức được một cách rõ ràng điều con tim mình cảm nhận. Hay là người làm thơ,
viết nhạc không cần phải có lý nhưng chắc chắn là người nói về thơ hay nhạc phải
nói cho có lý. Tính cách mơ hồ của những hình tượng tưởng chừng đơn giản của
lời ca lại có khả năng đi thẳng vào tâm hồn, và làm rung động lòng người. Trở lại
chuyện nắng mưa của Trịnh Công Sơn, đôi lúc mưa quyện vào nắng. Không phải
để nói về chuyện chiếc cầu vồng bảy màu năm sắc, mà Trời gọi nắng cho cơn
mưa chiều nhiều hoa trắng bay. Nắng mưa với buồn vui tùy thời tùy lúc. Nắng reo
vui, nắng mong manh trong “Tình sầu”, nhưng cũng có khi nắng lên mà chợt hồn
buồn dâng mênh mang, và còn buồn hơn cả mưa: “Nắng buồn hơn mưa, mưa gần
như chỉ có một màu. Còn nắng trong một ngày có những ba lần đổi màu. Buổi
sáng rất tươi, trưa nó vàng úa, chiều tàn phai. Nó như đời người. Người ta nói
nắng tàn phai chứ đâu nói mưa tàn phai…” (Lý Quí Chung, trong Trịnh Công Sơn
- Cuộc đời Âm nhạc, Hội họa, Thơ và Suy tưởng).
- Em còn nhớ hay em đã quên?
Nhớ Sài Gòn mưa rồi chợt nắng
…
Có hai mùa vẫn đi về
Có con đường nằm nghe nắng mưa.
…
Em còn nhớ hay em đã quên?
Khi chiều xuống bên sông nước lên
Én nô đùa giữa phố nhà
Có nắng vàng lạc trên lối đi.
…
Em còn nhớ hay em đã quên?
Quê nhà đó bao năm có em
Có bóng dừa có câu hò
Có con đò chở mưa nắng đi.
(Em còn nhớ hay em đã quên, Trịnh Công Sơn)
- Đó là mưa nắng ở quê nhà. Đó là bức tranh của quê hương còn nghèo
không ít người phải thao thức, trăn trở. Bây giờ tôi khó có thể tả lại được cái cảm
xúc của mình lần đầu tiên được nghe bài hát đầy chất thơ đó. Chưa xa quê, mà đã
thấy nhớ. Đó cũng là những tháng ngày đất nước vừa thay đổi được vài năm, thiếu
thốn mọi thứ, từ miếng ăn thật cho đến món ăn tinh thần, những bài hát, thơ ca trữ
tình, về tình yêu còn khá hiếm hoi. Những nỗi nhớ quên của người nghệ sĩ tài hoa
đó được đón nhận như đám mưa mát sau một cơn nắng dài, và như một tia nắng
mai dành cho những người mang tâm trạng của kẻ ở người đi, cho tâm hồn được
phần nào ấm lại.
- Ở xứ người, không thiếu nắng vàng mưa lạnh. Và cũng có cả những mái
đôi mắt, hay tâm hồn, để ngắm nắng chiều, để nhìn thấy nắng phơi trên màu ngói
non tươi của những buổi Chiều trên quê hương tôi. Hay là ta vẫn nhìn thấy nhưng
ít có dịp nhắc đến? Nắng mưa ở xứ người ít đậm đà, ít sinh động hơn, nhưng
không thiếu màu sắc.
- Em hỡi mùa thu vàng lối ngõ
Nhà em trăng rọi lối thơ sang
Anh biến như mây vào ảo ảnh
Em bước lên thềm dắt nắng sang.
. . .
Em nhé anh đi trời viễn xứ
Trưa hè nắng rọi đỉnh non cao
Mà khi thơ đến bên sân vắng
Hương của thời gian bỗng ngọt ngào.
(Berkeley tháng sáu, Nguyễn Bá Trạc)
- Chỉ trong bốn câu thơ ngắn, Nguyễn Bá Trạc đã khéo léo gửi vào đó cả
mây. Và trong tình yêu, tâm tình con người cũng không khác.
- Trong thời đang yêu, tôi rất yêu
Những ngày xuân ngập ánh nắng chiều.
(Yêu xuân, Trà Kiệu)
- Có người hỏi sao lại chỉ yêu xuân ngập ánh nắng chiều. Trà Kiệu nói ngắn
- Già đi: chắc tôi vẫn còn yêu
Những mùa xuân trong tôi mỹ miều
Ước mơ một ngày xuân đẹp nắng
Được ngồi ôn lại những tình yêu.
(Yêu xuân, Trà Kiệu)
- Trà Kiệu viết bài thơ này đã gần hai mươi năm, có lẽ vào lúc chưa già.
nhiều lắm. Năm tháng cứ theo nhau trôi qua cuộc đời mộng mị. Nhanh vùn vụt.
Nhưng những điều còn lại trong tim óc, có phai mờ chút nào theo thời gian đâu.
Chuyện không còn mới, mà vẫn tràn đầy những xúc cảm mới mỗi lần có dịp nhớ
lại. Nghĩ lại thì đúng hơn, bởi vì ta có bao giờ quên đâu mà “nhớ lại”. Nó vẫn còn
lang mang,
quanh quẩn đâu đó.
- Chuyện nắng mưa, cũng như chuyện tình yêu, là câu chuyện của muôn
nồng của đất xông lên sau một cơn mưa. Lúc ấy hình như nắng mừng vì vừa gặp
lại mưa, một “cơn mưa đầu mùa”. Đến bây giờ thì trời đất đã sang mùa.
- Cơn mưa cuối hạ vừa qua khuất
Sấm cũng thưa dần cây vút cao
Trái tim đập suốt mùa mưa bão
Trời nối vào thu tự lúc nào.
(Hoàng Hữu)
- Những chiếc lá đổi màu đang theo chân nhau lũ lượt về ngủ dưới gốc cây
như cũng không còn gắt gao như tháng trước. Mưa có vẻ đậm màu hơn tháng
trước.
- Ngủ đi em.
Rồi mùa thu sẽ ngắn.
- Lê Anh Tú
Châu Âu, Tháng Mười Một 2006