Con ngõ vào nhà tôi loanh quanh, khúc mắc như bát quái trận đồ. Đã vậy,
hai bên đường vào bát quái trận còn được trang bị nào thúng, nào niêu, nào gồng
gánh và cả trăm thứ tiếng ồn ào hỗn độn của cái chợ con con đầu ngõ. Bắt đầu
cho mỗi buổi sáng, khi con gà trống trong cái chuồng ở góc sân còn đang ngái ngủ
thì cái lỗ tai tôi đã được đánh thức bằng những tiếng khua thùng, khua niêu loảng
xoảng của bà hàng bún trước sân. Bà goá chồng từ lâu. Sống ở thành phố bao
năm mà bà nhất định không chịu đô thị hoá cái quần vải đen và chiếc khăn vuông
trùm hụp trên đầu bất kể mùa Đông hay mùa Hè. Bà hay chuyện lắm, trong cái
xóm nhỏ này không chuyện gì mà bà không biết. Bà vừa bán, vừa tiếp thị khách
hàng bằng những câu chuyện “trong nhà chạy ra ngoài phố” nóng hôi hổi như tô
bún nghi ngút khói vừa chan. Khi khách đã ăn xong tô bún riêu váng mỡ đỏ ưng
ức, thong thả gẩy những cọng rau muống dính trong kẽ răng là đời tư của cô giáo
trong căn nhà đóng kín cửa cả ngày ở cuối ngõ, hay cặp vợ chồng son vừa mới
dọn đến chiều hôm qua đã được phơi bày với đầy đủ chi tiết trên cái đài phát sóng
đầy mùi mắm tôm ấy!

    Khác hẳn với mẹ. Cô Nở, con gái bà, trông lại khinh khỉnh, cao sang vời vợi.
Người cô đẫy đà, lúc nào cũng son phấn đậm đà chỉnh tề như đào hát sắp lên
tuồng. Nếu thêm chữ “Thị” vào cái tên của cô là người ta sẽ nghĩ đến ngay một
người phụ nữ nổi tiếng trong truyện văn học thời tiền chiến. Có thời người ta đã
đưa nhân vật nữ ấy vào cả phim ảnh. Vào cái buổi giao thời “cởi mở” về cả nghĩa
đen lẫn nghĩa bóng thì những hàng người xếp hàng rồng rắn ở rạp chiếu phim cũng
làm xôn xao con ngõ nhà tôi. Chả hiểu thằng bé đánh giầy chuyên bán vé lậu tuồn
ra từ cửa sau rạp hát thì thọt thế nào mà cô chịu móc túi mua của nó cái vé chợ
đen để đi xem tận mắt người phụ nữ mà nó khen trông xếch-xi giống cô ấy. Coi
chưa hết nửa phim, cô đùng đùng ra về, săn cùng các ngõ ngách để tìm cho bằng
được thằng bé “xỏ ná ba que”.

    Sau ngày đó, cô đổi tên thành Lan, “Nệ Nan”. Một buổi tối không trăng, trời
trong ngăn ngắt nhìn rõ cả những vì sao lấp lánh trên bầu trời. Nệ Nan lúi húi bày
đủ bát hương, nhang đèn, hoa quả, một con gà trống thiến, chân vắt lên cổ, miệng
lãng mạn ngậm cành hoa cúc ra sân cúng sao. Trời cuối thu se sắt lạnh, mùi
hương hoa sữa thoang thoảng quyện lẫn khói nhang tỏa khắp con ngõ tối. Trong
bóng đêm những nén nhang trên tay cô cháy đỏ lập lòe. Cô thành khẩn cúng vái
tứ phương tám hướng, cô cúng đủ các loại sao. Từ sao quả tạ cho đến sao chổi.
Cô cúng rất lâu, gửi gấm nỗi lòng đến những ngôi sao xa tít. Có lẽ trời cũng thấu
được lòng thành của cô nên ba tháng sau cô dẫn một anh Chí về ở rể xóm tôi.
Anh Chí này bên ngoài trông cũng chẳng khác gì anh Chí trong bộ phim có nhân
vật nữ trông rất xếch-xi của thằng bé đánh giầy ấy. Được cái anh rất tươi tỉnh, gặp
ai bất kể già trẻ lớn bé anh cũng móc túi phát cho cái bu-si-nét-cạc có in hàng chữ
đỏ chét. Tài tử Trần X. , nghệ sĩ, diễn viên điện ảnh nghe oai ra phết! Chiều nào
cũng thấy Tài tử đóng bộ láng o, bảo là đi nghiên cứu thực tế cho bộ phim sắp tới.
Có hôm trời mưa tầm tã, tôi ghé vội trú mưa dưới mái hiên hàng karaoke, qua ánh
đèn chập chờn chớp tắt tôi thấy tài tử Trần X. một tay cô đơn ôm mi-cô hát rất
điệu nghệ: “Đời tôi cô đơn ... nên yêu ai cũng cô đơn... “, mặt mũi nhăn nhăn nhó
nhó như người táo bón kinh niên. Còn tay kia đa mang vất vả vòng qua eo ếch
“thực tế” mặc áo hai dây, quần xệ rún trông quằn quại như ma nữ đa tình! Về
mách mẹ còn bị mắng là điêu nhé! Cô Nệ Nan vừa hớn hở khoe mẹ Tài tử đang
đóng một vai quan trọng trong một bộ phim có tầm cỡ quốc tế. Thật vinh dự cho
nền nghệ thuật nước nhà. Hai tháng sau khi bộ phim được trình chiếu. Huých vai,
giựt chỏ chen lấn bầm cả người để giành được cái vé vào rạp. Chờ mãi mới thấy
Tài tử xuất hiện trên màn ảnh, khổ nỗi chàng chưa kịp nhe răng cười cầu tài đã bị
thằng Tây mũi lõ nả súng cái đùng nằm thẳng cẳng! Thế mới biết phục vụ cho
nghệ thuật chẳng phải đơn giản gì. Tài tử phục vụ cho nghệ thuật, Nệ Nan phục
vụ cho Tài tử, bà bún riêu mở hàng mỗi ngày khi gà chưa gáy sáng để phục vụ
cho những cái dạ dày vui sống đang trả nốt nợ đời. Rõ là cái vòng lẩn quẩn!

    Từ trên ban công nhà tôi nhìn xuống. Bên cạnh bà bún riêu ngào ngạt mùi
mắm tôm là chị hàng xôi chè hoa ngâu, hoa cúc. Cô hàng bún chả mỡ cháy, hành
phi lừng lựng ngồi đâu lưng với ông hàng phở thơm ngậy nước béo, hành trần. Cái
góc sinh hoạt rầm rộ ấy lúc nào cũng ninh ních những người. Người đứng, người
ngồi nhai gắp xì xụp bên những chiếc bàn gỗ thấp lè tè, những đôi đũa vung lên hạ
xuống chập chờn trong nắng sớm như những cánh hoa Ngọc lan nở bung sau một
cơn mưa rào trong đêm.

    Tôi nhìn mãi quen mắt phàm nên khi nghe nó lãng mạn ví von như thế mà
phát phì cười, mấy cọng bún nuốt dở chạy ngược cả lên đầu. Quay lại nhìn bộ
mặt hây hây hồng, đôi môi đỏ mọng vì tô bún ốc bỏ ớt quá tay. Nghĩ thôi, cứ để
nó mơ mộng như thế mà hay hơn để còn thi hứng viết vài bài thơ kiếm chút tiền
còm nhuận bút rồi rủ nhau đi ăn quà vặt. Và cả thơ, cả nắng, cả trăng thu... cũng
sẽ rơi tỏm vào cái nồi bún ốc váng mỡ dưới sân kia. Năm nay mới mười tám vội
vàng gì mà suy tư chuyện đời trần trụi cho nó già người.

    Hôm ấy nó mặc cái áo màu xanh lá mạ. Nó mê màu xanh và bất cứ cái gì
liên quan đến chữ xanh. Đi ngang qua cái mương hôi nồng mùi rác thấy con chuồn
chuồn kim cánh biếc bay chập chờn cũng đủ làm cho nó ngẩn người nhìn theo.
Xe đò cá hộp hỏng máy nằm bẹp bên đường giữa trưa nắng đổ, ai muốn nhăn nhó
mặc kệ, nó vẫn thản nhiên lang thang hai bên bờ hái cỏ gà gắn đầy giỏ. Qua cửa
bệnh viện nhi đồng, ngưòi ta nỉ non túng thiếu gạ bán hai hộp sữa bò. Chiêù đến,
lớp keo bung ra bùn tràn đầy túi xách nó cười tấm tắc khen người ta tài quá, khéo
lừa! Mẹ nó than thở, ngơ ngơ thế này làm sao lo được cho chồng, cho con sau
này hở con gái! Bà sắm hương hoa dúi vào tay bảo đi lễ gieo quẻ tình duyên. Trời
mùa Xuân se se lạnh, hoa Đào nở rộ bên đường, sắc hồng rực rỡ như đôi má của
những cô gái xuân thì. Hai đứa đèo nhau vào đền Thánh Mẫu. Đường ngoại ô trải
nhựa xe máy cuốn bụi mù trời. Khăn quấn ngang mặt che bớt lớp bụi trần gian tỏa
ra từ những ống bô xe nhả khói đen xì. Đến nơi tóc tai dựng ngược, nhe răng cười
với nhau, khen hàng bún ốc đầu tiên ngoài cổng đông khách, chắc ngon! Trong
đền khói hương nghi ngút, đông như nêm. Người đứng sau thành kính vái mông
người đứng trước. Mẫu ngồi trên tòa cao quá có nhìn thấy được tấm lòng con
người nhấp nhô trên từng xấp vàng mã, tiền âm phủ, tiền dương gian... Người ta
thành khẩn đốt những tờ giấy lộn xanh, đỏ in hình mặt người đã chết để mong
Mẫu gửi lại họ những tờ giấy bạc giá trị thật có đóng dấu Ngân hàng quốc gia.
Người ta đặt hoa lá đầy trên tam tòa Thánh Mẫu cầu khấn tình duyên ngang trái,
tơ lòng lổn ngổn. Người khấn kẻ đi trở về, kẻ khấn người về hãy đi đi cho khuất
mắt. Bàn thờ Mẫu mù mịt khói hương gửi gấm bao nhiêu mơ ước thế gian. Ban
phát lộc thánh cho bằng hết nguyện ước của những con người quanh đây thì Mẫu
cũng lả cả người, chẳng còn dư phần đến phiên lũ nhãi ranh chúng tôi. Tôi lại có
bệnh suyễn không chịu được mùi nhang khói, kéo tay nó ra ngoài cửa cho thoáng.
Ông thầy bói mặc áo the đen, hàm răng ám khói thuốc lào, ngồi trên chiếu gieo
quẻ nhân duyên. Thả đồng tiền kẽm xoay tít, tiền múa Chúa cười. Thầy sờ đồng
tiền, ỡm ờ phán: “Số cô có mẹ có cha, mẹ cô đàn bà cha cô đàn ông”. Nó đứng
phắt dậy nhặt tờ giấy bạc đặt trong đĩa dúi vào tay thằng bé hát rong, rồi kéo tôi đi
thẳng ra cổng.

    Về đến thành phố, nắng chiều buông nhạt dần cuối ngõ. Tài tử đã thắng bộ
láng o hì hục dắt chiếc xe Dream chở đầy ước mơ cho nền nghệ thuật nước nhà
để đi nghiên cứu thực tế. Nệ Nan ngoan ngoãn ở nhà làm vợ hiền phụ mẹ bán bún
riêu, tối đến cúng sao chờ ngày chồng lãnh giải Oscar. Hai đứa xà vào hàng bún,
húp riêu xì xụp bảo nhau, không đâu ngon hơn ngõ nhà mình! Ông anh họ cạnh
nhà, tóc rũ trán rà xe ngang qua hàng để đuôi mắt sướt rượt lên chiếc áo màu
xanh lá mạ.

    Chiều 23 Tết. Mẹ loay hoay chiên cá chép ngoài sân để cúng ông Táo. Chờ
mẹ xoay lưng tôi móc con mắt cá bỏ tọt vào miệng. Vị thơm thơm bùi bùi tan ra
trong miệng. Nhằn hết vị ngọt còn cái hột khô cứng tôi phun ra đầu con mèo đang
đứng chầu chực, giương mắt nhìn tôi kêu meo meo. Thằng em đi ngang qua lầu
bầu: “Dã man! Có mỗi con mắt để nhìn đường đi thì bà xơi mất!”. Trời trở gió,
mưa phùn bay lất phất trên cành đào bên thềm. Cánh hoa mong manh nằm chụm
bên nhau, nụ non phơn phớt. Hoa lá lấm tấm mưa xuân vương vấn tiếc nuối cho
một buổi chiều của những ngày cuối năm. Nó phóng xe tới cửa, chiếc áo xanh
ngắt chắn ngay lối vào, trên tay ve vẩy tờ báo Xuân, cười xoè hoan hỉ: “Có nhuận
bút bài viết trang Tết rồi nhé. Đi ăn bún chả, tớ khao!”. Mẹ lắc đầu: “Gớm con
gái chúng mày ăn quà mỏ khoét như thế thì ai dám lấy!”. Tôi nheo mắt nhìn nó:
“Thế mà ông anh bên nhà vừa nhắn với con rằng, nhìn cái miệng ai đó ăn hàng
thôi đã thấy yêu rồi!”. Mẹ hoan hỉ: “Ừ, đi nhanh nhanh rồi ra đầu ngõ mua cho
mẹ xấp vàng mã chiều nay mẹ đốt cúng ông Công”. Bên nhà, ông anh họ đã ôm
cây đàn gẩy phừng phừng vọng qua: “Trái tim ngục tù... anh yêu em, yêu em đến
nghìn thu...u...u...” rên rỉ não nề như muốn móc cả trái tim quăng qua cửa nhà tôi.
Bố nãy giờ lo tỉa tót uốn nhánh cây mai của ông bạn quý đã cất công khiêng từ
Saigon về biếu cũng phải lên tiếng: “ Cái thằng dạo này hát nhạc nghe sến vãi.”
Chỉ có Tài tử đang ngồi xỉa răng bên hàng bún của mẹ vợ gật gù phán: “Giọng có
tầm cỡ chứ chẳng chơi đâu. Để anh giới thiệu vào lò luyện vài tháng là thành ca sĩ
ngay, con gái có mà chết mệt!”

    Nhưng ông anh đẹp trai, con nhà giầu, học giỏi của tôi chẳng chờ đến ngày
làm ca sĩ nổi tiếng để cho con gái chết mệt. Đến tối, anh qua nhà ngồi hóa vàng
với tôi ở sau bếp khói bay mù mịt, thẩy con cá chép giấy và cái nón ông Công vào
đống lửa anh nghiêm trang: “Cô gắng giúp anh nhá, chợ hoa cả năm chỉ có một
lần.” Tôi nhờ anh đi lấy gáo nước đổ vào mớ tro giấy vừa đốt mà bụng thắc thỏm,
ăn nói với nó làm sao đây chả lẽ: “Này đằng ấy, đi chợ hoa với anh tớ nhá. Cả
năm chỉ có một lần!”

    Tôi đã nói đúng một câu như vậy với nó vào ngày hôm sau khi hai đứa ngồi
cắt rễ kiệu. Nó ngồi duỗi chân nheo mắt: “Ừ, đi thì đi, 28 Tết nhé! Tớ cũng cần
mua bó hoa về cắm bàn. Ngày Tết người đông như hội, bảo anh ấy đi xe đạp cho
dễ dắt.” Tôi ngớ người ra nhìn nó ngạc nhiên. Cây cổ thụ xanh lè nổi tiếng “khó
cưa” của trường tôi sao hôm nay lại dễ đổ thế nhỉ. Nó lừ mắt: “Nhìn gì. Cắt hết
mớ kiệu này mới tha cho về.” rồi đi xuống bếp. Nhìn tướng đi ngoe nguẩy của nó
tôi nghĩ cũng ra dáng bà cai cho “trái tim ngục tù” của ông anh tôi lắm!

    Chiều qua trời trở gió. Mẹ than thở gió nồm làm mẹ đau lưng. Thằng em
nịnh nọt: “Mẹ để con đấm lưng cho. Êm hơn máy!” Mẹ hoan hỉ, viết xuống giấy.
Mẹ đặt giò chả tiệm Phú Hương rồi nhé. Bánh chưng năm nay đặt của bà hàng
bún trước nhà cho tiện. Ăn không bao nhiêu nhưng cũng phải có để cúng cho đẹp.
Bố nhớ ghé qua hàng Đào mua thêm hai chậu cúc đặt góc nhà! Tết nhất phải có
chậu cúc vàng mới đủ hương vị. À, còn thêm bánh pháo. Thằng em nãy giờ chỉ
chờ có thế. Mẹ mua thêm mấy dây pháo Thăng Thiên, pháo xịn nổ dòn phải biết.
Mẹ gắt yêu. Rồi cho cậu tha hồ đốt xả đầy nhà cho mẹ quét đấy à! Con gái ngày
mai theo mẹ đi chợ nhé! Tôi đang ngồi dán mắt vào chương trình văn nghệ mùa
xuân, có những cô gái tóc bỏ đuôi gà, váy xồi xanh đỏ, mặc độc cái áo yếm hở
lưng. Mẹ nhìn nhăn mặt, ngày xưa mà mặc thế thì có chết với các cụ. Ừ nhỉ, hôm
nay hăm tám rồi, anh đi chợ hoa có dặn anh mua cho mẹ chục huệ chưng bàn thờ
không? Vừa nhắc đến thì nó đã lao vào nhà như cơn lốc, mặt mũi hớn hở, hai tay
ôm đầy những hoa là hoa. Miệng liếng thoắng: “Con chọn chục huệ đẹp nhất làng
Ngọc Hà về cho u đấy nhé. Chen qua bao nhiêu người là người mà không gẫy
cành nào.” Thằng em khịt khịt mũi: “Đi xe đạp một mình đến Ngọc Hà cũng bở
hơi tai rồi còn đèo bồng thêm nửa tạ gạo ở đằng sau thì chỉ có chết ông anh tôi.
Sao bà ác thế!” Cuối cùng thì ông anh tôi cũng dắt xe vào nhà, hai vai xuội lơ, mặt
mũi phờ phạc như người vừa chạy ma-ra-tông xong. Thằng em nằm trên phản vắt
chân nghêu ngao: “Chí lớn trong thiên hạ... không đầy ... không đựng đầy đôi mắt
mỹ nhân.”

    Tối 29 Tết. Cô Nệ Nan đem ra sân một cái nồi cao, đặt trên những cục đá
to xếp chắc chắn lên nhau làm thành bếp. Cô xếp bánh từng lớp vào nồi đổ đầy
nước, nổi lửa. Đêm cuối năm trời lạnh lạnh, hàng xóm mặc áo bông, trùm khăn
kéo nhau ra ngồi sưởi ấm bên bếp lửa tí tách vãn chuyện ngày xưa. Đã qua năm
mới đâu mà có những chuyện cảm thấy dường như xưa lắm lắm rồi. Gió lao xao
trên vòm cây hoa sữa đã tàn mùi hương. Ông anh qua một ngày dưỡng sức sau
trận Ngọc Hà tối nay vừa lấy lại được khí thế ôm đàn ngồi trên ban công nhà thở
than não nề: “ Loài cỏ cây man rợ... loài ma quái ngu si... ta yêu em lầm lỡ... Bây
giờ đường nào đi... “ Đường tình vạn nẻo. Đường đời muôn ngã. Con đường đến
chợ hoa hàng Đào ngắn hơn bao lần đường đến Ngọc Hà sao nó không đi. Nó
dùng con đường đầy mùi khói xe, xe cộ đông đúc, người chen người qua bao
nhiêu cái ngã tư, vượt bao nhiêu đèn đỏ, leo dốc quanh co để đo đường tình anh
tôi. Cũng có một con đường ngập hương hoa sữa trong thành phố mà tôi hay đi
qua. Vào một buổi chiều cuối thu có người con trai hái những cánh hoa li ti màu
xanh nhạt ấy gắn lên tóc tôi. Tôi nhắm mắt ngất ngây trong mùi hương nồng nàn.
Về đến nhà vẫn còn thấy bồng bềnh say mướt Con đường đó gần lắm mà sao bây
giờ tôi ngại ngùng không dám đi qua.

    Xé tờ lịch trên tường tôi bước ra sân ngước nhìn lên bầu trời, những đám
mây giăng trong lòng đêm tĩnh mịch lững lờ trôi. Chỉ còn một ngày nữa tôi sẽ
bước qua tuổi mười chín. Có một mùa Xuân mới rất tinh khôi đang đón chờ trước
ngõ...






    Nguyên Tú My